استرس گرمايى يکى از مشکلات عديده اى است که دامداران خصوصاً، دامدارانى که در مناطق گرمسير حضور دارند با آن مواجه هستند.بطور معمول زمانى که دماى هوا رو به افزايش مى باشد بدن گاوها در طول مدت ۲ تا ۷ هفته خود را با شرايط مطابقت داده و در اين هنگام تبخير از سطح بدن مکانيسم اصلى دفاع در برابر اين گرما و افزايش دما مى باشد. اين تبخير مى تواند بوسيله انسان با ايجاد دوش هايى در محل شيردوشى و يا بوسيله فيزيولوژى طبيعى بدن حيوان از طريق افزايش تعداد تنفس و يا افزايش ميزان فعاليت غدد عرق ايجاد شود. زمانى که دماى هوا بطور ناگهانى و يا بيشتر از سطح تحمل بدن حيوان بالا مى رود، هموستازى بدن تعادل خود را از دست داده و کاهش اشتها و توليد و کاهش توليد مثل و حتى مرگ را به همراه دارد.   براى کنترل اين معضل و به حداقل رساندن آن روش هاى مختلفى موجود مى باشد که در دو بخش کنترل استرس گرمايى که باعث کاهش توليد شير مى شود و کنترل استرس گرمايى که باعث کاهش توليد مثل مى شود بحث خواهد شد: ۱- روش هاى کنترل استرس گرمايى براى بهبود توليد شير و مبارزه با کاهش آن: از نکات ابتدايى و اصلى مبارزه با استرس گرمايى اين است که دامدار بتواند و خصوصيات رفتارى دام هاى خود را در مواجهه با استرس گرمايى تشخيص داده و به موقع نسبت به کنترل آن اقدام کند، اعمالى مثل بى حالى و سستى و فرار از آفتاب و خوابيدن بيش از حد در ابتداى امر به دامدار کمک خواهد کرد؛ همچنين در چنين شرايطى دامدار بايد نسبت به تغذيه دام هاى خود دقت کافى مبذول کند تا با تغذيه نادرست و بيش از حد و افزايش متابوليسم بدن، حيوان در گرماى زياد خسارت جبران ناپذير به خود وارد نکند. در دسترس بودن آب مناسب از ديگر عوامل مفيد مى باشد. در مورد دانستن وضعيت گاو که عنوان شد بوسيله دامدار بايد مد نظر قرار گيرد، تفاوت نژاد بين گاوها بسيار مهم مى باشد، چرا که در بعضى نژادها به علت تفاوت در ميزان متابوليسم بدن و ميزان آب و غذاى موردنياز و ميزان عرق و لايه بندى و رنگ آنها، نسبت به ن‍ژادهاى ديگر مقاومت بهترى دارند. اما بهترين راه حل براى کنترل استرس گرمايى ايجاد سايه در محل دامدارى مى باشد، خصوصاً در زمانى که اين سايه در محل غذا خورى و آبخورى حيوان وجود داشته باشد حيوان در زمان خوردن غذا، کمتر آزار ديده و در نتيجه اين منجربه افزايش ميزان توليد مى شود. ايجاد سايه و سايه بان در محل استراحت و غذاخورى حيوان باعث کاهش حداقل ۳۰% از ميزان استرس گرمايى وارد به حيوان مى شود. ۲-روش هاى کنترل استرس گرمايى براى بهبود وضعيت توليد مثلى حيوان: در زمان مواجهه با استرس گرمايى ميزان بارورى دام کم مى شود. اين مسئله بدين دليل است که در زمان استرس گرمايى دوره فحلى حيوان کوتاه شده و تشکيل فوليکول در اين حالت در زمان هاى مختلف رخ مى دهد. همچنين در زمانى که گاو دچار استرس گرمايى مى باشد تشکيل رويان دچار مشکل مى شود و در گزارش هاى مختلف آمده است که در حدود ۶۰ تا ۶۶% کاهش داشته است. همچنين اثرات منفى استرس گرمايى در درماى ۴۴۰C در زمان قبل از تلقيح و۴۰۰C بعد از تلقيح تشخيص داده شده است. از راه هاى مناسب براى جلوگيرى از کاهش توليد مثل همان روش ايجاد سايه و همچنين خشک کردن محيط در زمان تلقيح مصنوعى مى باشد که کمک شايانى به کنترل اين وضعيت خواهد کرد. روش ديگرى که در زمان استرس گرمايى،به منظور بهبود شاخص هاى توليد مثلى به کار مى رود، همزمانى فحلى و ايجاد همزمانى در گاوها بوده که نشان داده شده است در تابستان در گاوهايى که بصورت همزمان فحلى شده اند و همزمان تلقيح شده اند نسبت به گاوهايى که جداگانه فحل يابى شده اند در صد موفقيت بيشترى در بارورى داشته اند چون فحل يابى بصورت انفرادى در تابستان با کوتاه شدن دوره فحلى مشکل مى باشد. هر کدام از اين تکنيکها و روشها، اثرات خاص خود را دارا بوده و با توجه به ارزش اقتصادى و شرايط موجود دامداران مى توانند براى بهبود ميزان توليد مثل و توليد شير خود از آنها استفاده کنند دکتر محمد رضا نيکان سرشت دکتر آرش پارساى