کنجاله تخم پنبه
 

جایگاه پنبه دانه در طبقه بندی خوراک :

خوراکهاى مورد نياز در تغذيه طيور از موادى مغذى تشکيل شده که پس از جذب و ورود به خون هر يک به طريقى در اعمال حياتى بدن حيوان نقش ايفا مى کنند .مواد مغذى به طور کلى شامل کربوهيدراتها و چربيها ، پروتئين ها ، مواد معدنى ، ويتامين ها ، آب و ترکيبات اضافى مى باشند. پروتئين ها از واحدهايى بنام اسيد آمينه تشکيل شده اند و حدود 20 درصد وزن يک مرغ و 5/12 درصد وزن تخم مرغ از آنها ترکيب يافته است. بعضى اسيدهاى آمينه به واسطه انتقال گروه آمينى ازاسيدهاى آمينه ديگر بوجود مى آيند . ولى تعدادى تحت عنوان اسيدهاى آمينه ضرورى به اندازه کافى در بدن حيوان ساخته نمى شوند اين دسته اسيدهاى آمينه عبارتنداز : آرژنين ، متيونين ، لوسين ، ايزولوسين ، گلوتامين ، هستيدين ، فنيل آلانين ، ليزين ، تريپتوفان ، تره ئونين و والين . در تعادل جيره بيشتر به پنج اسيد آمينه آرژنين ، تريپتوفان ، ليزين ، متيونين ، و سيستين را ملاک قرار مى دهند . اصولا پروتئين ها شامل : دو منبع گياهى و حيوانى است که بسته به خصوصيات ذکر شده مى توان به نسبت از ترکيب آنها استفاده نمود . معمولا فرآورده هاى با منشا حيوانى توازن اسيد آمينه بهترى دارند و قادرند مواد معدنى ضرورى و ويتامين ها را تامين کنند. در حال حاضر در تهيه خوراک طيور استفاده از مکملهاى پروتئينى حيوانى کمتر از سابق است . از جمله مهمترين منابع پروتئينى حيوانى مى توان از پودر ماهى ، پودر گوشت ، پودر خون ، پودر شير ، پودر گوشت استخوان دار پودر پر ، پودر کشک ، اب پنير خشک شده ، باقى مانده کشتارگاههاى طيور و مواد محلول ماهى را نام برد. امروزه با توجه به مشکلات تهيه مواد غذاى سرشار از پروتئين از منابع حيوانى سعى شده ازمکملهاى پروتئينى نباتى که بيشتر فرآورده هاى فرعى کنجاله دانه هاى روغنى هستند اين مساله را حل نمايند پروتئين هاى نباتى از لحاظ توازن اسيدهاى آمينه ، منابع فقيرترى هستند از جمله مهمترين منابع پروتئين هاى نباتى مى توان به غلات تقطير شده خشک ، کنجاله سويا ، کنجاله پنبه دانه ، کنجاله بذرک ، کنجاله کلزا ، کنجاله گلرنگ ، کنجاله کنجد ، دانه باقلا و .... اشاره نمود. از ميان آن دسته پروتئين هاى نباتى که به طور معمول در مناطقی که کشت پنبه صورت می گیرد، استفاده مى شوند کنجاله پنبه دانه اهميت بيشترى از نظر اسيد آمينه ليزين دارد. ولى در مجموع درکاربرد پروتئين هاى نباتى بايد ميزان و نوع اسيدهاى آمينه و نيز مواد سمى موجود در آن برآورده شود. تازمانى که از هر مکمل جديد تاريخچه مصرف مناسبى در دسترس نيست قبل از استفاده در جيره مى بايست به دقت مورد بررسى قرارگيرد .

فرآورده های پنیه دانه

1- :خوراک تخم پنبه cottonseed feed

نوعی خوراک دام و طیور مرکب از کنجاله پنبه دانه( پس از استخراج قسمت عمده روغن از دانه های روغنی ، تفاله باقیمانده کنجاله خوانده می شود ، برای تغذیه دام استفاده می شود) و پوست پنبه دانه . این خوراک کمتر از 36% پروتئین خام دارد ، ولی میزان پروتئین خام آن نباید از 22% کمتر باشد

2- . آرد پنبه دانه cottonseed flour

نوعی فرآورده غذایی که از تخم پنبه پاک شده از الیاف و پوست کنده ( بدون لینتر ) بدست می آید . پوست پنبه دانه cottonseed hull

پوسته خارجی تخم پنبه مد نظر است .28% پنبه دانه پس از فرآوری ،پوست دانه تشکیل می دهد. بخشی از پس مانده حاصل از روغن کشی از تخم پنبه است،که از آن در تغذیه دام استفاده می شود . قابلیت هضم پروتئین پوسته بسیار ناچیز و مجموع مواد غذایی آن 7/43 % است . این خوراک را باخوراک های غنی از پروتئین مثل کنجاله پنبه دانه به دام ها تغذیه می کنند .

4- کنجاله تخم پنبه cottonseed meal

جهت تعيين ميزان هر ماده غذايى در جيره دام و طيور مى بايست به اين نکات توجه داشت که

1-

2- :ماده غذايى اقتصادى و بهداشتى باشد. تمام نيازهاى لازم را تامين کند.

يکى از مواد غذايى مورد مصرف در پرورش دام و طيور ، کنجاله پنبه دانه است که پس از کنجاله سويا و ذرت ، می توان گفت بيشترين اهميت را دارد و فاکتورهاى فوق را در بر مى گيرد بدين ترتيب لازم است شناختى بر آناليز مواد مغذى و ديگر خصوصيات آن داشت. بيشترين اهميت کنجاله پنبه دانه مربوط به پروتئين آن مى گردد اما به همراه پروتئين مواد ترکيبات ديگرى نيز در آن وجود دارد .

خوراک تخم پنبه معمولا به عنوان محصولی با 41% پروتئين شناخته مى شود اما به شکل کنجاله با 35% پروتئين قابل دسترسی است. خوراک (کنجاله) تخم پنبه از لحاظ درصد پروتئين بسيار بالا بوده که با کشيدن روغن از تخم پنبه بدست می آيد.

دو روش مختلف برای روغن کشی وجود دارد که ميزان روغن باقيمانده در کنجاله فرق مى کند. ميزان روغن باقيمانده در کنجاله تعيين کننده ميزان انرژی آن است. کنجاله تخم پنبه لذيذ بوده و استفاده ازآن جهت جيره غذايی روزانه احشام متداول است.با داشتن حدود 1% فسفر و 80-70 % مواد غذايی خوراک (کنجاله) تخم پنبه، منبع پروتئين عالی برای طيف وسيعی از احشام مى باشد. خوراک را ميتوان به شکل گلوله ای ( پلت) با اندازه های مختلف برای کاربرد های مختلف

(1/4", 3/8",1/2", 3/4" , 7/8") نيز فرآوری کرد.

کنجاله تخم پنبه دارای ماده گوسيپول مى باشد که ماده ای سمی است. اما در شرايط معمولی حتی پر شير ترين گاوها هم باندازه ای کنجاله تخم پنبه مصرف نمی کنند تا اين موضوع باعث مسموميت آنها شود .

کنجاله تخم پنبه هم مى تواند بعنوان 1- جيره مستقل غذايی و 2- مکمل غذايی پروتئينه با ترکيب ساير غلات مصرف شود. و3- مى تواند جايگزين کنجاله سويا در تمامی جيره غذايی گردد .

نوعی خوراک دام پروتئینی مشهور است که از آسیاب کردن تخم پنبه که قسمت اعظم روغن آن استخراج شده باشد ، بدست می آید. روش جدید استخراج روغن از دانه گیاهان، به طریق شیمیایی و با استفاده از حلال های خاصی می باشد. این روش، محصول بیشتری تولید می کند، با صرفه تر است و سریع تر هم انجام می پذیرد. روشی دیگر برای استخراج روغن از دانه گیاهان، بدون استفاده از حلال صورت می گیرد و به استخراج فیزیکی معروف است. در این روش روغن را با روش های مکانیکی فشردن، استخراج می نمایند. از این روش معمولاً برای تهیه روغن های خوراکی استفاده می شود.

اگر روغن کشی تخم پنبه به روش حلال انجام شود کنجاله تخم پنبه حاصل حدود 41 % پروتئین خام خواهد داشت و اگر روغن کشی به طریق مکانیکی صورت گیرد کنجاله حاصل حدود 36% پروتئین خام خواهد داشت . طبق استاندارد سازمان تغذيه دام آمريکا ميزان پروتئين باقيمانده با روش فرآوری فشاری نبايد کمتر از 36% باشد .

مواد خوراکی باید به طور مداوم مورد بررسی قرار گیرند تا از ثبات ترکیبات آنها و همچنین عدم آلودگی آنها اطمینان حاصل شود .

مقایسه کنجاله پنبه دانه با کنجاله سویا

1-

2-

3-

* :میزان کمتری پروتئین و مقدار بیشتری فیبر دارد. که بالا بودن میزان فیبر آن موجب پایین آمدن سطح انرژی قابل متابولیسم می گردد. مقدار بسیاری از اسیدهای آمینه ضروری در کنجاله تخم پنبه کمتر از کنجاله سویا است و قابلیت استفاده آنها برای طیور پایین تر است .در دانه پنبه رنگدانه ای به نام گوسیپول وجود دارد که تاثیرات سوئی بر رشد ، تولید مثل و رنگ زرده تخم مرغ دارد. گوسیپول Gossypol:

بعضی از غلات و منابع پروتئین گیاهی دارای سموم طبیعی هستند که می توانند در عملکرد حیوان مصرف کننده موثر باشد . گوسیپول یکی از عناصر بازدارنده و در حقیقت به عنوان ماده سمی برای حیوانات تک معده ای محسوب میگرددکه در رنگدانه های بعضی از منابع گیاهی از جمله مغز تخم پنبه پراکنده و ذخیره شده است . حداقل 15 نوع از این رنگدانه در روغن استخراج شده و یا در کنجاله پنبه دانه شناسای شدهاند ، لیکن مهمترین آنها دارای فرمول شیمیایی است که برای اولین بار توسط دانشمند انگلیسی لانگمور به سال 1886 از بقایای حاصل از روغن پنبه دانه در تصفیه با قلیا جدا گردید. و در سال 1898 مارچلیوسکی آن را به حالت جامد خالص و زرد رنگ تهیه نمود و بدین نام خوانده شد .

کنجاله تخم پنبه حاوی یک ماده سمی به نام گوسیپول Gossypol است که همین ماده میزان مصرف آن را در جیره طیور و خوک محدود می کند.

گوسیپول یک ترکیب آلدئید پلی فنولیک ، آنتی اکسیدان و پلیمریزه کنده است.این ترکیبات به شدت فعالند ، خواص اسیدی داشته ، مثل ترکیبات فنلی و آلدئیدی عمل میکنند ، در قلیای رقیق حل شده و تشکیل نمک می نمایند.گوسیپول به دلیل دلشتن خاصیت پلی مورفیسم دارای نقطه ذوب متفاوت بوده ، همچنین دارای ایزومز نوری می باشد در میان هشت رنگدانه موجود در غدد رنگدانه ای تخم پنبه ، مهمترین رنگدانه است . گوسیپول می تواند به شکل آزاد و فعال در رنگدانه ها و یا به شکل پیوندی در ترکیب با پروتئین و یا مواد دیگر باشد. گوسیپول آزاد با گروه اپسیلون آمین آزاد لیزین و احتمالاَ آرژنین و سیستئین واکنش داده و سبب دناتوراسیون پروتئین می گردد و ارزش تغذیه ای پروتئین و همچنین راندمان استحصال پروتئین را کاهش می دهد.

علاوه بر آن کنجاله تخم پنبه حاوی ترکیبات سیکلوپروپیونید است که این ترکیبات در صورت زیاد بودن در جیره مرغ های تخم گذار موجب کمرنگ شدن زرده تخم مرغ می شود .

گوسیپول در ریشه گیاه پنبه تولید و سپس به دانه منتقل می شود . واریته های از این گیاه وجود د ارد با وجود اینکه گوسیپول در ریشه گیاه ساخته می شود،ولی به دانه منتقل نمی شود، در نتیجه تخم پنبه در چنین سویه های عاری از گوسیپول است. گوسیپول ممکن است یا به شکل ترکیبی و یا به صورت آزاد باشد که در حالت اول برای حیوانات تک معده ای غیرسمی و در حالات دوم در مقادیر بالا سمی است .

در صورتی که گوسیپول کنجاله پنبه دانه گرفته شود ، از آن می توان بدن مشکل در جیره طیور نیز استفاده کرد ، ولی از کنجاله تخم پنبه معمولی نمی توان بیش از 15% کل جیره استفاده نمود .

کنجاله تخم پنبه عموماَ به عنوان یک ماده خوراکی با کیفیت در جیره های طیور مطرح نیست . هر چند که به دلایل اقتصادی ، اغلب آن را در نقاط تولید شده مصرف می کنند . مهمترین محدودیت های کاربرد این کنجاله وجود فیبر بالا و گوسیپول در آن می باشد .

گوسیپول رنگدانه پلی فنولیک

Molecular Weight: 518.6
Melting Point: 177-182°C (decomp.)
CAS Number: 303-45-7
( polyphenolic ) زردی می باشد که در غده های پنبه دانه یافت می شود . در بیشتر کنجاله ها ، مقدار گوسیپول کل حدود 1% است که تنها1/0 % آن به صورت آزاد می باشد . گرچه باقیمانده گوسیپول متصل تقریباَ بی اثر است ، اما متاسفانه می تواند با لیزین کنجاله به هنگام فرآوری آن متصل شود و هر دوقسمت گوسیپول و لیزین متصل را از دسترس پرنده خارج سازد .

کمترین مقدار گوسیپول به صورت آزاد ، در کنجاله تخم پنبه تولید شده ، با فشار حلزونی و روش کاربرد توام فشار و حلال بین 02/0 تا 05/0 درصد و بیشترین مقدار آن در روش استخراج با حلال بین 04/0 تا 4/0 درصد حاصل می شود .

در اسب ونشخوارکنندگان در مقابل مصرف گوسیپول تا حدودی مقاوم هستند . دلیل اصلی مقاومت نشخوارکنندگان به خاطر تشکیل ترکیبات پروتئینی محلول و پیچیده در معده است که در مقابل آنزیم ها مقاوم هستند. گرچه گوسیپول تاثیر چندانی بر عملکرد نشخوارکنندگان ندارد لیکن تاثیر منفی آن می تواند در گوساله های کوچک که هنوز شکمبه آنها توسعه نیافته بروز نماید .

در حیوانات تک معدهای چون مرغ ، گوسیپول به شکل آزاد سبب مسمومیت گردیده و موجب کم اشتهایی و کاهش وزن بدن می گردد .

استفاده از کنجاله پنبه دانه در تغذ یه دام و طیور :

واریته های بدون غده ( GLANDIESS) پنبه دانه فاقد گوسیپول نیز وجود دارند . پرندگان می توانند معمولاَ مقدار نسبتاَ بالای گوسیپول را بدون هیچ گونه تاثیری بر عملکردشان تحمل نمایند و هر چند که حتی مقدار بسیار پایین آن موجبات تغییر رنگ زرده و سفیده را در پرندگان تخم گذار فراهم می کند. تغییر رنگ زرده به صورت های سبز – قهوه ای – سیاه به میزان گوسیپپول جیره و مدت انبار کردن تخم بستگی دارد. افزایش مدت انبار کردن بویژه در هواه خنک 5 درجه سانتیگراد که سبب تغییر سریع در PHزرده می شود ، بر تیرگی زرده می افزاید . با توجه به اینکه گوسیپول با آهن تشکیل کمپلکس می دهد ، از این واکنش می توان به طور موثری در حذف سم یا غیر سمی کردن کنجاله استفاده کرد . فراهم نمودن نسبت 1 به 1 گوسیپول آزاد و آهن می تواند سبب افزایش مقدار مصرف کنجاله درجیره های گوشتی و همچنین مرغ های تخم گذار شود. از آنجا که بیشتر نمونه های کنجاله پنبه دانه دارای 1/0 % گوسیپول آزاد هستند با افزودن 5/0 کیلوگرم سولفات آهن در هر تن خوراک می توان مسمومیت حاصل از آن را برطرف نمود . با افزودن آهن ، جوجه های گوشتی و مرغ های تخم گذار بدون هیچ گونه تاثیرمنفی می توانند به ترتیب تا 300 و 30 قسمت در میلیون ( PPM ) گوسیپول آزاد در جیره را تحمل نمایند.

اگر کنجاله پنبه دانه حاوی مقداری روغن باشد ، اسید های چرب سیکلوپروپیونید ممکن است سبب تغییر رنگ تخم مرغ شوند Vitellin Membrane زرده تغییر شده و قابلیت نفوذ پذیری آن را به آهن که تنها در زرده وجود دارد تغییر می دهد. آهن تراوشده با کُن آلبومین Conalbumin در بخش سفیده تشکیل کمپلکس می دهد و رنگ صورتی زرده را باعث می شود ، که تنها راه جلوگیری از آن استفاده از کنجاله های پنبه دانه با مقدار بسیار ناچیز روغن می باشد .

محدودیت های که باعث می شود نتوان به مقدار زیاد در جیره از آن استفاده کرد عبارتند از :

تغییر رنگ زرده تغییر رنگ آلبومن

میزان روغن میزان گوسیپول قابلیت استفاده لیزین

محدودیت کنجاله پنبه دانه برای پرندگان تخمگذار در سنین 0 تا 4 هفتگی: حداکثر 5% جیره

محدودیت کنجاله پنبه دانه برای پرندگان گوشتی در سنین 4 تا 8 هفتگی : حداگثر 10% جیره

مسمومیت دام ها بویژه خوک در اثر مصرف کنجاله پنبه دانه معمولی زیاد حادث می شود . ماده سمی گوسیپول در کنجاله تخم پنبه معمولی موجب سفت شدن و بزرگ شدن شکم در اثر تجمع مایعات و ضعف عمومی می شود . ظاهراَ مرگ در اثز خیز قلب و شش یا جگر رخ خواهد داد .

استفاده از کنجاله تخم پنبه در جیره مرغ های تخم گذار برای متخصصین تغذیه و تولیدکنندگان از دیر باز یک مشکل بوده است . گزارش های اولیه در مورد لکه دار شدن تخم مرغ مرغ های تخمگذار که از کنجاله تخم پنبه تغذیه نموده اند به سالهای 1819 برمی گردد. در دهه 1930 گوسیپول به عنوان ماده موثر در تغییر رنگ زرده در مرغ های تغذیه شده با کنجاله تخم پنبه شناخته شد . بزودی روشن شد که در تغذیه مرغ های تخم گذار با کنجاله پنبه دانه دو مشکل بوجود می آید

1-

2-

3- :سفیده تخم های ذخیره شده به رنگ صورتی تغییر رنگ می دهد و این حالت غیر طبیعی به عنوان سفیده صورتی رنگ شناخته شده است . مشکل دیگر که ممکن است به طوز همزمان رخ دهد ، رنگ قهوه ای یا زیتونی زرده می باشد . مشکل دوم از تداخل گوسیپول حاصل از غدد رنگدانه ای تخم پنبه باآهن موجوددر زرده تخم مرغ حاصل می شود.

اگرچه که رنگ صورتی سفیده به طور خود به خودی رخ می دهد ، اما به طور معمول به هنگام مصرف محصولات حاصل از گیاهان راسته مالوال ها malvales مشاهده می شود. دو اسید چرب حلقوی که به طور طبیعی وجود دارند ، از گیاهانی که سبب مشکلات فوق می شوند ، جدا شده است . این ترکیبات را اسید های مالوالیک malvalic و استر کولیک sterculicمی نامند . سال ها قبل آزمایش رنگ سنجی توسط هالپن halpen توسعه یافت که به کم آن می توان روغن پنبه دانه را در مخلوطی از روغن های گیاهی تشخیص داد . نشان داده شده است که این آزمایش برای ترکیبات سیکلوپروپنوییدی ، بویژه اسید های چرب مالوالیک و استر کولیک بسیار اختصاصی می باشد . وضعیت صورتی – سفید که در آلبومن تخم مرغ های انبارشده مشاهده می شود که با مصرف هر یک از اسید های چرب مالوالیک یا استر کولیک بسیار معمول است و حاصل ترکیب کُن آلبومین و پروتئین سفیده تخم مرغ با آهنی است که از قسمت زرده تراوش شده است . این عمل تا حدودی مربوط به تغییر در قابلیت تراوش غشا و افزایشPH زرده می باشد . میزان مصرف این مواد ، شرایط انبار کردن و نژاد مرغ تخمگذار از عواملی هستند که در شدت و بروز این وضعیت دخالت دارند .

تغییر رنگ زرده نیز با مصرف گوسیپول و اسید های چرب مالوالیک یا استر کولیک بوجود می آید. با وجود این ، بروز این وضعیت و شدت تغییر رنگ و لکه دار شدن بسته به دخالت گوسیپول دست نخورده و طبیعی و یا اسیدهای چرب آزاد متفاوت می باشد. تغییر در قابلیت تراوش غشا و PH سفیده و زرده سبب انتقال آب و پروتئین از سفیده به داخل زرده می شود . شدت این عمل بر میزان گوسیپول دریافت شده توسط پرنده بستگی دارد و می تواند باعث خمیری و چسپناک شدن و یا افزایش وسکوزیته زرده شود. این وضعیت در زرده ای که تازه آزاد شده ( Ovulated ) قابل مشاهده است . اما در اثر انبار کردن تخم مرغ شدت می یابد . گزارش های مبنی بر افزایش درصد مرگ و میر جنین در هفته اول انکوباسیون در تخم های حاصل از گله های مادر تغذیه شده با مقادیر زیادی اسیدهای مالوالیک و یا استرکولیک وجود دارد. هر چند که میزان تغذیه از این موادباید به مراتب بالاتر از مقداری باشد که در شرایط طبیعی در جیره مرغ های تخمگذار وجود دارد.

اگر چه واریته های مختلف پنبه دانه بدون گوسیپول پرورش یافته است ، اما پایین بودن میزان محصول در هکتار آن به این معنی است که آنا در کشاورزی به میزان زیادی استفاده نمی شوند . بنابراین بیشتر پنبه دانه های کشت شده در جهان هنوز دارای مقدار قابل ملاحضه ای گوسیپول هستند . با انتخاب روش مناسب استخراج می توان در میزان گوسیپول آزاد کنجاله را تا حداکثر 04/0 % کاهش داد. به علاوه از نمک های آهن محلول می توان در جیره های کنجاله پنبه دانه استفاده نمود . آهن با گوسیپول پیوندی برقرار می کند و سبب کاهش میزان مسمومیت زایی آن می شود. اخیراَ در گزارشی ، در جوجه های گوشتی تغذیه شده با جیره های حاوی تا 30% کنجاله پنبه دانه ، به دنبال افزودن آهن محلول ( به نسبت 2 به 1 از آهن و گوسیپول آزاد ) هیچ گونه اثر نامطلوبی در اضافه وزن و یا درصد تلفات آنها مشاهده نشد .

تاثیر سطوح مختلف کنجاله پنبه دانه بر عملکرد جوجه های گوشتی

محمد طغیانی . این اسید های چرب در غشای ویتلین تخم پنبه به طور نازک غلتک زده می شود و برای مدت 5/1 ساعت در 225 درجه فارنهایت پخته می شود . با این عمل حالت پلاستیکی پیدا می کند و خارج کردن روغن از آن آسانتر می شود . کنجاله پرس شده سرد می شود و آن را قبل از آرد کردن با آسیاب چکشی به مدت 30 روز ذخیره می کنند ، سپس آرد از یک الک شماره 200 عبور داده می شود . این فرآورده رنگ روشن ، مزه آجیلی دارد و حاوی 5/57 % پروتئین خام می باشد.

3-