دریافت قیمتها در تلگرام

دریافت قیمتها در تلگرام

فائو یا سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد

بورس جهانی شیکاگو

بورس جهانی شیکاگو

فید ماشین

طیوران ابزار

افرند توسکا

سیانس

 بیماریهای متابولیکی در گاوهای شیری

بیماریهای متابولیکی در گاوهای شیری

زايمان و اولين ماه بعد از زايمان دوره بحرانى گاوهاى شيرى مى باشد بنابراين مديريت صحيح گاوهاى خشک نقش مهمى در کنترل بيماريهاى متابوليکى در زايمان يا دوره نزديک به زايمان را بر عهده دارد، مسائل عمده بوجود آورنده اين اختلالات متابوليکى که با يکديگر در ارتباط هستند از مسائل مديريتى تغذيه ناشى مى گردند. اختلالات عمده متابوليکى در گاوها تازه زا عبارتند از:
۱- تب شير
۲- ادم يا خيز پستانى
۳- کتوزيس
۴- سندرم کبد چرب
۵- جفت ماندگى
۶- جابجايى شيردان
۷- اسيدوزيس
۸- لنگش (Laminitis)

تب شير:
تب شير يا فلج ناشى از زايمان يکى از اختلالات متابوليکى معمول در دوره زايمان مى باشد منظور از بيمارى تب شير داشتن تب واقعى نيست. بروز تب شير در گاو با سن دا م مرتبط مى باشد و اکثراً در گاوهاى پر توليد با سن بالا ديده مى شود. در حدود ۷۵ % از موارد بروز تب شير ۲۴ ساعت و حدود ۵% آن ۴۸ ساعت بعد از زايمان روى مى دهد. علايم عمومى بروز تب شير:
- از دست دادن اشتها
- عدم فعاليت دستگاه گوارش
- سرد شدن گوشها و خشک شدن پوزه
علايم اختصاصى بروز تب شير:
- عدم تعادل حين راه رفتن
- زمين گير شدن گاو که اين حالت در سه مرحله انجام مى گيرد:
- ايستادن همراه با لرزش
- افتادن روى سينه
- افتادن روى پهلو و بى اعتنا بودن به تحريکات محيطى
تغييرات عمده در خون گاو مبتلا به تب شير شامل کاهش سطح کلسيم خون است, حد طبيعى کلسيم در خون گاوهاى خشک ۸- ۱۰ ميلى گرم در ۱۰۰ ميلى ليتر خون مى باشد، که اين مقدار در حين زايمان به کمتر از ۸ ميلى گرم در ۱۰۰ ميلى ليتر خون مى رسد. در گاو مبتلا به تب شير سطح کلسيم خون به ترتيب در سه مرحله ذکر شده به ۵/۶, ۵/۵ و ۵/۴ ميلى گرم در ۱۰۰ ميلى ليتر خون کاهش مى يابد که اين کاهش سطح کلسيم خون همراه با کاهش فسفر و افزايش سطوح پتاسيم و منيزيم خون مى باشد.
سطوح کلسيم خون در گاوهاى مبتلا به تب شيربه ترتيب شامل موارد ذيل مى باشد:
گاو با شير دهى طبيعى ۴/۸ – ۲/۱۰ mg/dl
زايمان طبيعى                ۸/۶ – ۶/۸ mg/dl
بروز تب شير خفيف          ۵/۷ –۹/۴ mg/dl
بروز تب شير متوسط        ۸/۶ –۲/۴ mg/dl
بروز تب شير شديد          ۷/۵ –۵/۳ mg/dl
علل بروز تب شير:
تب شير در اثر خروج کلسيم از طريق شير بعد زايمان همراه با ناتوانى گاو در متعادل نگه داشتن سطح کلسيم خون روى مى دهد. ناتوانى گاو نسبت به تغيير متابوليسم کلسيم احتمالاً در اثر عدم تعادل کلسيم, فسفر و منيزيم و افزايش سطح پتاسيم ايجاد مى شود بطور کلى تب شير با تعادل آنيونها و کاتيونها در ارتباط مى باشد. گاو شيرى کلسيم مورد نياز خود را از دو منبع تامين مى نمايد: استخوان و جذب کلسيم از دستگاه گوارش.
در بدن تعادل کلسيم توسط هورمون پاراتيروئيد تنظيم مى گردد و کاهش سطح کلسيم خون باعث آزاد سازى اين هورمون مى شود، اثرات عمده اين هورمون حرکت کلسيم از استخوان به طرف خون است. آزادسازى هورمون پاراتيروئيد در گاو مبتلا به کمبود کلسيم موجب تحريک ۱و۲۵ دى هيدروکسى (ويتامين D ) مى شود که باعث افزايش جذب کلسيم در روده کوچک ميگردد. فرم فعال ويتامين D در گاو مبتلا به تب شير افزايش مى يابد ولى تأخير در پاسخ به افزايش اين ويتامين مانع تأثير مناسب آن مى گردد.
درمان:
روش مناسب براى درمان بيمارى تب شير تزريق وريدى محلول گلوکونات کلسيم مى باشد. از ديگر روشها مى توان تجويز خوراکى ۱۰۰ گرم کلريد آمونيوم بمدت ۲۰۴ روز و يا بلوسهاى حاوى کلسيم بالا ( gr۷۵) هشت ساعت قبل از زايمان را نام برد. گاوهايى که به درمان جواب مثبت نمى دهند مى توان ۸۰۰-۷۰۰ گرم Epsom يا سولفات دومنيزى محلول در آب را به گاو داد تا علاوه بر تأمين منيزيم، سموم موجود در روده را نيز دفع نمايد.
پيشگيرى:
راه سنتى پيشگيرى از بيمارى تب شير شامل محدود نمودن مصرف کلسيم در دوره خشکى گاو مى باشد تا اينکه گاوها نسبت به کمبود کلسيم سازگارى يافته و توانايى مناسبى در پاسخ به احتياجات بالاى کلسيم در اوايل شير دهى داشته باشند. بنابراين گاوهايى که در دوره خشکى با جيره هاى محدود از نظر کلسيم و فسفر تغذيه شده اند استخوانها و روده کوچک آنها نسبت به تحريک هورمون پاراتيروئيد و ويتامين D پاسخ مناسبى ميدهد.
جهت محدود کردن مصرف کلسيم در دوره خشکى از راههاى زير مى توان استفاده نمود.
- کاهش مصرف کلسيم به ۵۰ گرم در روز (کمتر از ۵/۰%جيره)
- کاهش مصرف فسفر به gr ۴۵در روز (کمتر از ۳۵/۰%)
تغذيه با علوفه هايى خشبى داراى کلسيم بالا از قبيل يونجه خشک و سيلاژ در دوره خشکى گاوها بايد محدودتر گردد و بخشى از يونجه جيره غذايى با گراسها يا سيلاژ جايگزين شود تا بدين ترتيب با محدود نمودن مصرف کلسيم در دوره خشکى حدالمقدور از بروز تب شير جلوگيرى نمائيم.
استفاده از مکمل نمکهاى آنيونى در جيره گاوهاى خشک روش موثر ديگر در پيشگيرى از بروز بيمارى تب شير مى باشد. نمکهاى آنيونى با افزايش آزادسازى کلسيم از استخوانهابروز تب شير را کاهش مى دهند همچنين نمکهاى آنيونى در جيره هاى با سطوح کلسيم بالا نيز موثر مى باشند(۱۵۰ گرم در روز).
بايد توجه نمود، زمانى که سطح کلسيم جيره پايين است از نمکهاى آنيونى نبايد استفاده گردد بنابراين آگاهى از ترکيبات جيره غذايى بويژه علوفه ها از نظر مواد معدنى اهميت بسيار زيادى دارد. pH ادرار با تغييرات حالت اسيدى پايه تحت تأثير قرار مى گيرد. بنابراين دامداران با کنترل نمودن pH ادرار در تعيين ميزان استفاده مناسب از نمکهاى آنيونى در جيره هاى گاوهاى شيرى مى توانند استفاده کنند. کتوزيس:
اين اختلال متابوليکى در نتيجه عدم تغذيه مناسب بويژه از لحاظ انزژى در اوايل شير دهى روى ميدهد. با کاهش تدريجى سطح گلوکز خون ذخاير بدنى مورد استفاده قرار مى گيرد و معمولاً ۱۰ روز تا ۶ هفته بعد از زايمان در اوايل شيردهى گاوهاى پرتوليد مبتلا به کتوزيس تحت کلينيکى يا کتوزيس اوليه مى شوند.
مسائل ديگرى نظير جفت ماندگى، جابجائى شيردان از عوامل مستعد کننده کتوزيس هستند. علائم بروز کتوزيس:
- کاهش اشتها بويژه در جهت مصرف غلات
- عدم فعاليت شکمبه
- کاهش وزن
- کاهش توليد شير
دو تغيير عمده که در بيمارى کتوزيس روى ميدهد کاهش سطح گلوکز خون و افزايش سطح کتون باديهاى خون است سطح نرمال گلوکز خون در گاوهاى شيرى در حدود ۵۰ ميلى گرم در دسى ليتر خون است.
 

blood components of normal and ketotic cow

ketotic

normal

blood

۲۸

۵۲

Glucose

۴۲

۳

Kerones

 

 

plasma

۳۲

۳

NEFA

۸

۱۴

Triglycerides

 تشخيص:
آزمايشاتى جهت کنترل سطوح کتونها در شير و ادرار وجود دارد. شير گاو در حدود نصف سطح کتون باديهاى خون را دارد در حاليکه سطح کتون باديهاى ادرار چهار بار از سطح کتون باديهاى خون بيشتر است.
آزمايش ادرار جهت تشخيص وجود کتون باديها در بسيارى از گاوها در اوايل شير دهى مثبت مى باشد که نيازى هم به درمان ندارد بهر صورت نتيجه منفى آزمايش نمايانگر عدم بروز کتوزيس مى باشد آزمايش شير دقيق تر نتيجه تعيين کتوزيس را مى دهد.
درمان:
در تمام روشهاى درمانى کتوزيس هدف افزايش سطح گلوکز خون و کاهش آزاد سازى ذخاير بدنى مى باشد.
تزريق وريدى گلوکز:
اين روش سريعترين راه براى رساندن گلوکز به بدن گاو مى باشد و ظاهراً استفاده از تزريق گلوکز درمان قطعى مى باشد.
استفاده از هورمون:
گلوکوکورتيکوئيدها(کورتيزون) موجب توليد گلوکز از بافتهاى پروتئين مى گردد, هچنن استفاده از ACTH (هورمون آدرنوکورتيکوتروپيک ) ترشح گلوکوکورتيکوئيد را تحريک مى نمايد.
استفاده از قندهاى خوراکى:
پروپيونات سديم و پروپيلن گليکول دو قند خوراکى مى باشد که در کبد گاو براى توليد قند ها بکار مى رود اين مواد را مى توا ن يا از طريق خوراک يا بطور آشاميدنى به ميزان ۲۵۰- ۴۵۰ گرم در روز بدنبال درمان با گلوکز يا هورمون بکار مى روند.
پيشگيرى:
- جلوگيرى از افزايش وزن در گاوها ى شيرى در اواخر شيردهى يا دوره خشکى، افزايش وزن علاوه بر کاهش اشتها در گاوهاى تازه زا امکان بروز مشکلات مربوط به کبد چرب را افزايش مى دهد. بنابراين امتياز بدنى گاو در زايمان بايد بين ۳- ۵/۳ باشد.
- تغذيه با ۴/۲ کيلوگرم غلات به ازاى هر گاو در اواخر آبستنى (۳ هفته قبل از زايمان ).
- افزايش مصرف انرژى بعد از زايمان با استفاده از تعليف يونجه مرغوب.
- استفاده از جيره مخلوط و در صورت عدم امکان محدود نمودن به ۲- ۴ کيلو گرم غلات در هر وعده غذايي.
- کاربرد نياسين، به مقدار ۶ گرم در روز ۲-۱۰ روز که ۲ هفته قبل اززايمان بايد آغاز گردد. سندرم کبد چرب:
در اوايل شيردهى اغلب گاوهاى شيرى در تعادل منفى انرژى هستند که اين حالت منجر به تجزيه چربى ذخاير بدنى و افزايش سطوح اسيد هاى چرب غير اشباع NEFA در خون مى گردد وقتى اسيد هاى چرب در خون افزايش مى يابد کبد شروع به افزيش ذخاير اسيد هاى چرب آزاد نموده و اسيد هاى چرب آزاد در کبد به ترى گليسيريد ها تبدبل مى گردد. عارضه سندرم کبد چرب معمولاً در گاوهاى شيرى چاق چند روز قبل از زايمان روى مى دهد.
علايم:
نشانه هاى اين اختلال متابوليکى مشابه بيمارى کتوزيس مى باشد، اين سندرم معمولاً با ساير اختلالات متابوليکى مانند تب شير، کتوزيس و ورم پستان مشابه بوده و در کل با اختلال در اشتها و افسردگى دام نمايان مى شود .
درمان:
گاوهاى مبتلا به سندرم کبد چرب نسبت به درمان جواب نمى دهند معمولاً روشهاى درمانى اين بيمارى با روشهاى درمانى کتوزيس مشابه است مثل تزريق داخل وريدى گلوکز. در بيشتر موارد درمان اقتصادى نبوده و حذف گاو مناسب ترين راه است.
پيشگيرى:
مناسب ترين راه پيشگيرى از بروز سندرم کبد چرب, مديريت تغذيه اى صحيح و جلوگيرى از آزادسازى اسيد هاى چرب جهت به حداقل رساندن تعادل منفى انرژى بخصوص در اوايل شير دهى مى باشد.
وضعيت بدنى گاوها در اواخر شير دهى و دوره خشک بايد تحت کنترل قرار گرفته و از نظر وزن بدن در حد متعادل باشند معمولاً وضعيت بدنى گاوها در دوره خشکى بايد در محدوده ۵/۰ ± متغير باشد. جفت ماندگى:
جفت ماندگى معمولاً مربوط به ناتوانى در جدا شدن جفت از جداره رحم مى باشد. در گاوهاى سالم و نرمال جفت طى يک ساعت يا اندکى بيشتر بعد زايمان از رحم خارج مى شود. جفت ماندگى به حالتى اطلاق مى شود که جفت ۱۲ ساعت بعد از زايمان خارج نشود. مشکل جفت ماندگى بيشتر در تليسه ها در شکم اول و گاوهاى مسن معمول مى باشد. همچنين در زايمانهاى نادر دو قلو نيز جفت ماندگى ملاحظه ميگردد.
علل جفت ماندگى:
۱- چسبيدن جفت به جدار رحم که با کاهش وزن بدن مرتبط مى باشد. اتصال جفت با رحم در ماههاى آخر آبستنى سست تر گرديده و اين عمل در ۵ روز قبل از زايمان با ترشح هورمون استروژن انجام مى گيرد. بنابراين گاوى که پنج روز دير تر يا زودتر از موعد مقرر وضع حمل نمايد احتمال بروز جفت ماندگى افزايش مى يابد.
۲- عدم انقباض يا سستى رحم يا هر عاملى که باعث توقف يا ضعف ماهيچه هاى منقبض کننده رحم شود (مانند تب شير) موجب بروز اختلال در دفع جفت توسط رحم مى گردد.
۳- عفونت و بيمارى اندامهاى بدن، اين عوامل موجب آلودگى دستگاه توليد مثلى شده و با توليد تب بالا موجب سقط جنين مى گردد از طرفى عارضه جفت ماندگى احتمال عفونت دستگاه توليد مثل را افزايش مى دهد. بيماريهاى مستعد کننده اين شرايط شامل:
- بروسلوزيس
- ويروس اسهال گاو
- لپتوسپيروز
– عفونت دستگاه تنفسى گاو
کمبود ويتامين A يا بتا کاروتن, سلنيوم, يد و عدم تعادل کلسيم و فسفر احتمال بروز جفت ماندگى را افزايش مى دهد. گاوهاى چاق مستعد جفت ماندگى بوده و اينحالت در گاوهاى مستعد تغذيه شده با سيلاژ ذرت و غلات تقويت مى گردد.
پيشگيرى:
- به حداقل رساندن عوامل استرس زا مانند گرما, رطوبت, تهويه نامناسب و تراکم.
- برنامه تغذيه مناسب در دوره خشکي.
- اجراى برنامه هاى واکسيناسيون بر عليه بيماريهاى عفوني.
- وضعيت بدنى مناسب در طول دوره خشکي.
- استفاده از مکملهاى ويتامين E و سلنيم در طول دوره خشکي. جابجائى شيردان:
جابجائى شيردان به حالتى اطلاق مى گردد که شيردان ( معده حقيقى) از وضعيت طبيعى خود به سمت چپ يا راست منحرف گردد. وضعيت طبيعى شيردان نزديک به کف شکم متمايل به راست است در حدود ۸۰- ۹۰ % از جابجائى هاى شيردان بطرف چپ مى باشد, جابجائى شيردان از محل طبيعى خود بطرف زير شکمبه و به سمت چپ ديواره حفره شکمبه موجب گير کردن شيردان شده و در اثر فشار وارده از سوى محتويات شيردان بيشتر جابجا مى گردد و مملو از گاز شده و نفخ مى کند حدوداً ۹۰ % جابجايى هاى شيردان در طول ۶ هفته بعد از زايمان روى مى دهد.
علايم جابجايى شيردان:
- عدم تغذيه
- کاهش توليد شير
- خميدگى پشت
- کاهش ميزان مدفوع يا اسهال ملايم در روزهاى اول و مدفوع با رنگ تيره و بد بو
علل جابجايى شيردان:
- جابجايى شيردان مى تواند در اثر فشار وارده توسط جنين به دستگاه گوارش در طول زايمان اتفاق بيفتد.
- عوامل مستعد کنده شامل تب شير, سندرم کبد چرب و ورم پستان
- عوامل تضعيف کننده انقباضات ماهيچه ايى و تجمع گاز در روده در اثر جيره هاى با سطوح غلات بالا.
درمان:
- غلتاندن گاو به حالت پشت در موارد خفيف
- جراحى که معمولاً مقرون به صرفه نيست
پيشگيرى:
- مورد توجه قرار دادن برنامه هاى غذايى قبل اززايمان و تغذيه با خوراک هاى حجيم در جيره گاوهاى خشک
- تغيير تدريجى جيره مرحله خشکى به جيره مرحله شيروارى لنگش ( لامينايتيس):
لنگش به معنى التهاب بافت عروقى مى باشد. لنگش يک بيمارى غير عفونى است که در بر گيرنده تغييرات دژنراتيو در لايه حساس سم است. مراحل لنگش شامل مراحل حاد, تحت حاد و مزمن است, لنگش تحت حاد بيشتر در ساير موارد شايع مى باشد.
- لنگش حاد در هنگام بروز بسيار دردناک است.
- لنگش تحت حاد ۱-۳ ماه بدون نشانه است.
لنگش در نتيجه حالتهاى پيچيده ايجاد مى گردد.
علل لنگش (لامينايتيس):
علل لامينايتيس را مى توان به سه دسته تقسيم نمود.
۱- عدم تعادل غذايى
۲- عدم اتساع کافى شکمبه
۳- سم چينى زياد
استفاده از سطوح بالا مواد کربوهيدراته قابل تخمير در جيره مخلوط با فيبر ناکافى مى تواتد موجب بروز اسيدوز شکمبه شده و در اينحالت با از بين رفتن اغلب باکتريهاى شکمبه، باکتريهاى لاکتو باسيل رشد کرده و pH شکمبه کاهش مى يابد در پاسخ به اين عمل بدن گاو توليد هيستامين مى نمايد که باعث انقباض و سپس اتساع مويرگهاى لايه مورقه پا مى شود و خيز و تجمع خون همراه با تخريب ديواره عروق خونى ديده مى شود پاها دردناک شده و منجر به آسيب مويرگها شده و از توليد طبيعى کراتين در سم جلوگيرى مى گردد.
انواع لنگش(لامينايتيس):
لامينايتيس حاد:
- افزايش تنفس و ضربان قلب
- گرم شدن ديواره سم و آماس حاد عروق
- خونريزى، که اکثراً در خط سفيد سم يا در مفاصل مچ قابل مشاهده مى باشد. گاهى نيز خونريزى با جدا نمودن خط سفيد مشاهده مى گردد.
لامينايتيس تحت حاد:
با وجود زخم در مچ و ديواره سم تا مدت ۱-۳ ماه هيچ نشانه ايى از لنگش ديده نمى شود. نواحى نرم سم و فاقد رنگدانه به رنگ زرد در آمده و نشانه هايى از خونريزى ديده مى شود.
لنگش مزمن ( لامينايتيس مزمن ):
پاها رشد نمو غير طبيعى داشته و ديواره افقى سم در اثر رشد طويل شده و بدين ترتيب کف سم عريض تر و پاشنه ها داراى گودى مناسب نمى گردد.
درمان:
جيره هاى غذايى گاو شيرى بايد براى تمام انواع اين بيمارى تصحيح گردد.
۱- لنگش هاى مزمن را مى توان با سم چينى منظم هر ۳-۴ ماه يکبار بر طرف نمود گاوهايى که مشکل پاى آنها قابل درمان نيست بايد حذف گردد.
۲- در لنگشهاى تحت کلينيکى جهت آشکار نمودن جراحات، نياز به سم چينى است و با بستن قطعه چوب از وارد آمدن فشار به کف پا جلوگيرى مى کنند.
پيشگيرى:
استفاده از غلات در جيره را محدودتر نموده و جيره هاى غذايى را جهت ورود به مراحل مختلف توليد بتدريج تغيير داد. جيره غذايى براى تخمير مطلوب شکمبه ايى نبايد حاوى علوفه هاى با طول کافى باشد، گاوها و تليسه ها قبل و بعد از زايمان فعاليت بدنى کافى داشته باشند، کف محل نگهدارى دامها جهت سايش سمها از سيمان ساخته شود.

منبع : www.parsbiology.com

ترجمه: دکترجاويد مرتضوى تبريزى Mor۷۸۰@yahoo.com
مهندس رامين سلا مت دوست نوبر Raminsalamatdoust@yahoo.com